Kompanzasyon Nedir?
Elektrik motorları, transformatörler ve bobinli devre elemanları gibi cihazlar, çalışmaları sırasında mıknatıslanma etkisiyle şebekeden indüktif reaktif güç çekerler. Bu durum, akımın faz ile senkron olmayan bir şekilde ilerlemesine, yani akımın geride kalmasına neden olur. Sistemin verimini düşüren bu etkiyi dengelemek amacıyla yapılan işlemlere kompanzasyon denir. Kompanzasyonun temel amacı, reaktif gücü yerinde karşılayarak enerji kalitesini artırmak ve sistem kayıplarını minimuma indirmektir.
Kompanzasyon Yöntemleri?
1. Dinamik Faz Kaydırıcılar (Senkron Motorlar)
Senkron motorlar, aynı anda hem iş yapan hem de reaktif güç sağlayabilen makineler olup faz kaydırıcı olarak kullanılabilir. Ancak yalnızca kompanzasyon amacıyla kullanılmaları durumunda yüksek maliyetleri nedeniyle ekonomik değildirler.
2. Statik Faz Kaydırıcılar (Kondansatörler)
Reaktif güç kompanzasyonunda en yaygın ve ekonomik çözüm kondansatörlerdir. Statik faz kaydırıcı olarak çalışan bu elemanlar, bakım gereksinimlerinin düşük olması ve uygun maliyetli olmaları nedeniyle tercih edilir. Sistem ihtiyacına göre monofaze veya trifaze olarak konumlandırılır.
Kompanzasyon Neden Gereklidir?
Elektrik enerjisinin iletimi sırasında oluşan reaktif güç, iş yapmayan fakat iletim hatlarında, trafolarda ve diğer ekipmanlarda kayıplara neden olan bir güç türüdür. Şebekeye bağlı motorlar, floresan lambalar ve transformatörler gibi yükler indüktif karakterde olup reaktif güç çeker. Bu da: İletim hatlarında aşırı yüklenmelere, Enerji kayıplarına, Gerilim düşümlerine, Trafo ve kablo kapasitesinin düşmesine neden olur. Reaktif enerjinin, santralden tüketiciye kadar taşınması sistemde ciddi ekonomik yük oluşturur. Yapılan ölçümler, taşınan aktif enerjinin %75 ila %100'ü oranında fazladan reaktif enerji taşındığını göstermektedir. Bu nedenle reaktif güç, yükün oluştuğu noktaya en yakın yerde, örneğin pano seviyesinde kompanze edilmelidir.
Kompanzasyon Olmadığında Ne Olur?
Kompanzasyon Ölçüm ve Analizi
Reaktif Güç Kontrol Rölesinin Önemi
Doğru seçilen bir reaktif röle: Sistemdeki reaktif yük değişimlerini anlık olarak takip eder, Gerekli kondansatör kademelerini otomatik olarak devreye alır veya çıkarır, Her fazı ayrı ayrı kompanze eder, Arızalı veya boşta çalışan kondansatörleri tespit eder, Geriye dönük analiz yapılmasına olanak tanır. Yanlış röle seçimi ise kompanzasyonun etkinliğini düşürerek, enerji verimliliğini azaltır ve cezai yaptırımlara neden olur.
Filtre Uygulaması ve Harmoniklere Karşı Koruma
Modern elektrik sistemlerinde harmonikler, özellikle frekans kontrollü motor sürücülerinin, UPS sistemlerinin ve LED aydınlatmaların yaygın kullanımı ile ciddi bir sorun haline gelmiştir. Harmonikler, kondansatörlerin aşırı ısınmasına ve erken arızalanmasına neden olur. Bu tür sistemlerde filtreli kompanzasyon tercih edilmelidir. Özellikle rezonans riskine karşı All Film teknolojisi ile üretilmiş sigortalı kondansatörler kullanılmalı ve harmonik filtrelerle desteklenmelidir. Bu kombinasyon, sistemde kararlılığı sağlar ve kondansatörlerin ömrünü uzatır.
